از اُ. سی. ام تا شرکت فرش ایران

اوایل قرن 14 هجری خورشیدی دولت وقت تشخیص داد با استفاده از قانون تجارت، سازمانی به‌صورت «شرکت» پایه بگذارد تا ضمن انجام خدمات لازم برای فرش ایران به تولید و بازرگانی هم بپردازد؛ این شرکت تا به امروز پایدار است.

در دوره قاجار تقاضا برای خرید فرش‌‌های دستباف ایران در غرب افزایش یافته بود؛ ولی تولیدکنندگان خرد ایرانی با تولید غیرمتمرکز، توان تأمین تقاضای بازارهای جهانی را نداشتند. از این‌رو چند شرکت چندملیتی در صنعت فرش ایران سرمایه‌گذاری کردند و افزون‌ بر آن، مدیریت و بازرگانی فرش را نیز در دست گرفتند. شرکت‌هایی چون اُ.سی.ام[1] در شرق و زیگلر در غرب ایران شعبه‌‌هایی برپا کردند.

همدان، سر در ورودی شعبه، دهه اول قرن 14 هجری خورشیدی

بسیاری از تولیدکنندگان و بازرگانان داخلی که نیروی رقابت با انحصار، سرمایه‌ و حجم تولید شرکتی چندملیتی را نداشتند به‌ناچار کار فرش را رها کردند. فعالیت این شرکت‌ها تا سال‌های آغازین دوره پهلوی هم ادامه داشت اما با آغاز دوران رکود اقتصادی در غرب (1308 خورشیدی)، ناچار به ترک ایران شدند. این دوران مقارن بود با سیاست ایرانی کردن مؤسسات غربی به دست رضاشاه. برآیند همین سیاست بود که سبب شد شرکت‌های چندملیتی مایملک خود را به دولت ایران واگذار کنند.

هنرمندان واحد طراحی شرکت فرش ایران، کرمان 1311

دولت وقت تشخیص داد با استفاده از قانون تجارت، سازمانی به‌صورت «شرکت» پایه بگذارد تا ضمن انجام خدمات لازم برای فرش ایران به تولید و بازرگانی هم بپردازد؛ بنابراین اساس‌نامۀ «شرکت سهامی فرش ایران» با هدف «ترویج صنعت فرش‌بافی و سایر صنایع کوچک دستی به‌وسیلۀ ایجاد کارگاه‌ها، دادن سفارش به صنعتگران و انجام کلیۀ عملیات مربوط به آن‌ها و همچنین بازرگانی آن در داخل و خارج و انجام هرگونه راهنمایی مربوط به آن» در سال ۱۳۱۴ به ثبت رسید.

نمای خارجی کارخانه تامین مواد اولیه کرج – سال 1346

«شرکت سهامی فرش ایران» در آغاز زیر نظر «بانک فلاحتی و صناعتی» فعالیت می‌کرد و رسالت آن الگودهی و بازگرداندن کیفیت نزول کرده فرش ایرانی بود و تا سال 1354 در هشت منطقه (تهران، تبریز، مشهد، کرمان، اصفهان، کرمانشاه، همدان و اراک) فرش می‌بافت؛ چنان‌که در سال 1356 دو تا سه درصد کل تولید ملی فرش در ایران بر دوش شرکت فرش بود.

واحد طراحی شرکت فرش ایران – کرمان

پس از انقلاب اسلامی هم «شرکت سهامی فرش ایران» چون گذشته به فعالیت خود تاکنون ادامه داده است. البته در راستای سیاست خصوصی‌سازی بخش دولتی، نخست در سال 1392 به «بانک تجارت» و پس از آن در سال 1396 به «مؤسسه اعتباری ملل» واگذار شد. «شرکت فرش ایران» هم‌اکنون در بیست و سه شهر ایران شعبه فعال دارد و مطابق سنت‌های هر منطقه فرش می‌بافد.