چرا این قالی درباری سرخ‌‌رنگ صفوی «رؤیای مجموعه‌داران» است؟

لوئیز برودهرست، سرپرست بخش فرش و قالی حراج کریستیز می‌گوید: «فرش در سده نوزدهم، کالایی کمیاب و گران‌قیمت بود که تنها افراد بسیار ثروتمند امکان بهره‌مندی از آن را داشتند. این قالی سرخ‌رنگ صفوی که در حراجی کریستیز (اکتبر 2023) عرضه شده، بافت ایران در سده شانزدهم است و از حدود 1876 به مجموعه بارون ادموند جیمز دی روتشیلد (1845-1934) راه یافته است».

هتل دِ پونتِلبا

داستان این قالی از این خانه آغاز می‌شود: هتل دِ پونتِلبا؛ خانه‌ای باشکوه در خیابان دو فاوبورگ سنت اونوره پاریس، مشرف به خیابان شانزه‌لیزه که امروزه خانه سفیر ایالات متحده آمریکا در فرانسه است؛ اما در دوران امپراتوری دوم فرانسه از آن بانک‌دار مشهور، بارون ادموند جیمز دو روتشیلد و همسرش آدلاید (1853-1935) بود. عمارتی زرین با گنجینه‌هایی بی‌شمار.

از چپ بارون ادموند جیمز دو روتشیلد و همسرش آدلاید

در اتاق‌های بزرگ عمارت روتشیلد که به سلیقه او و همسرش چیده شده بودند، نقاشی‌های هلندی، ظروف چینی، فرشینه‌های فلاندری و مجموعه‌ای گران‌بها از فرش‌های شرقی وجود داشت. یکی از این فرش‌ها، قالی درباری سرخ‌رنگ صفوی است که در 26 اکتبر در حراج کریستیز لندن عرضه می‌شود. به گفته لوئیز برودهرست: «این بازمانده استثنایی! این شاهکار! در کارگاه‌های امپراتوری صفوی در قزوین، بین سال‌های 1565 تا 1575، در زمان سلطنت شاه‌تهماسب اول (1514-1576) بافته شده است».

قالی درباری صفوی، احتمالاً قزوین، شمال ایران، حدود 1565-1575. ۱۶ فوت ۹ اینچ در ۷ فوت ۳ اینچ (۵۱۷ سانتی‌متر در ۲۲۵ سانتی‌متر). برآورد: 2,000,000-3,000,000 پوند

در میان چرخش شاخه‌های درهم‌تنیده انگور، نخل‌ها و گل‌آویزها، قرقاول‌هایی به تصویر کشیده شده است. جالب آن که هفده رنگ غنی این فرش، بیش از 400 سال دوام آورده‌اند که نشان‌دهنده سطحی بسیار استثنایی از دانش فنی رنگرزی در دوره صفوی است.

شش اشراف‌زاده به کمک فقرا آمده‌اند، اثر پیتر ون آنرادت (1635-1635)، آمستردام، 1675. رنگ‌روغن روی بوم. 237 × 425 سانتی‌متر

گرچه قالی‌هایی ازاین‌دست، در اصل برای کاخ‌های صفوی بافته می‌شدند، اما به دربار و خانه‌های اشراف اروپا نیز راه یافتند و به کالاهایی ارزشمند تبدیل شدند. در سده هفدهم، نقاشی‌هایی از اشراف‌زادگان اروپایی به دست نقاشان هلندی و فلاندری کشیده شده است که در بیشتر آن‌ها فرش‌های ایرانی برای نشان دادن ثروت و جایگاه بالای اجتماعی اشراف دیده می‌شود.

جوزف دووین

گمان می‌رود که روتشیلد، این قالی را از دلال آثار هنری، سر جوزف دووین، حدود سال 1876 خریده باشد. دووین مسئول و مشاور خرید سرمایه‌داران و صاحبان صنایعی چون فریک، راکفلر، روتشیلد و وندربیلت بود. هنگامی که ادموند دو روتشیلد در سال 1934 درگذشت، بسیاری از گنجینه او (از جمله 40000 نقاشی از استادان قدیمی) به موزه لوور پاریس اهدا شد. اما هتل دِ پونتِلبا، بخشی از املاک روتشیلد باقی ماند؛ اگرچه در طول جنگ جهانی دوم به دست هرمان گورینگ به‌عنوان باشگاه افسران لوفت‌وافه مورداستفاده قرار گرفت.

روبرتو کالوی

این قالی نیز در دهه 1970 فروخته شد؛ حدود سه دهه پس از آن که هتل دِ پونتِلبا را نمایندگی دیپلماتیک ایالات متحده آمریکا در پاریس خریداری کرد. از آن زمان، مالک آن نخست، روبرتو کالوی، سرمایه‌دار و فراماسون ایتالیایی، ملقب به «بانک‌دار خدا» بود که در سال 1982 به شکلی مرموز درگذشت.

گوردون پی گتی

سپس گوردون پی گتی، تاجر و آهنگ‌ساز آمریکایی آن را خرید. لوئیز برودهرست، فرش‌ها را رؤیای مجموعه‌داران توصیف می‌کند و می‌افزاید: «فرش‌ها مجموعه را زنده می‌کنند؛ آنها داستانی در پشت خود دارند که شاید دیگر آثار هنری نتوانند چنین چهره‌ای از خود نشان دهند».

متن: پایگاه اینترنتی حراج کریستیز
ترجمه: داوود شادلو